Το 492 π.Χ. ο Πέρσης στρατηγός Μαρδόνιος είδε τον πανίσχυρο στόλο του να τσακίζεται σε θαλασσοταραχή στα ανοιχτά της χερσονήσου του Άθω και επέστρεψε άπραγος, εγκαταλείποντας το σχέδιό του για εκστρατεία κατά της Ελλάδας.

Δέκα χρόνια μετά -και αφού είχε μεσολαβήσει η δεύτερη αποτυχημένη απόπειρα στο Μαραθώνα- ο βασιλιάς Ξέρξης βρήκε τον τρόπο να αποφύγει την ίδια πανωλεθρία, δίνοντας την εντολή για τη διάνοιξη διώρυγας στο στενότερο σημείο του Άθω. Όπως περιγράφει ο Ηρόδοτος, το 480 π.Χ. η διώρυγα ήταν έτοιμη σε διαστάσεις που επέτρεπαν την ταυτόχρονη διέλευση δύο τριήρων και ο στόλος πέρασε από αυτήν στη μεγαλύτερη και τελευταία του προσπάθεια κατάκτησης των Ελλήνων, που κατέληξε στην ήττα της Σαλαμίνας.

Η πρόσφατη έρευνα Βρετανών και Ελλήνων μηχανικών ήρθε να επιβεβαιώσει τον Ηρόδοτο. Χρησιμοποιώντας γεωφυσικές μεθόδους της σεισμικής τομογραφίας και της σεισμικής ανάκλασης υψηλής ευκρίνειας, αλλά και γεωτρήσεις, οι επιστήμονες έδωσαν μια ακριβή περιγραφή της θέσης και των διαστάσεων της θαμμένης διώρυγας. Η διώρυγα είχε μήκος περίπου δύο χιλιόμετρα και πλάτος 30 μέτρα και το μέγιστο βάθος της υπολογίζεται στα 14,5 - 15 μέτρα. Οι αρχαιολογικές έρευνες έδειξαν ότι αμέσως μετά τη χρήση της από τον Ξέρξη εγκαταλείφθηκε και με τα χρόνια επιχωματώθηκε.